Archief
2025 – Het touwtalitaire systeem van de nar
De nar, boegbeeld van carnaval
Tijdens carnaval leiden allerlei wijzingen naar de nar, zoals het gekkengetal 11 en de steek van de prins. De nar staat voor de rolomkering van rijk en arm: het volk neemt tijdelijk het gezag over. Ook de kerk ontkwam daar vroeger niet aan, tijdens zogenoemde ezelsmissen.
De nar vindt zijn oorsprong in de middeleeuwen. Het was zijn taak om de koning en hofhouding te vermaken. De nar was kritisch, maar niemand nam zo’n grappenmaker erg serieus. Dit gaf hem een unieke positie, omdat hij kon zeggen wat hij wilde. Zelfs tegen de koning! Bovendien versterkte hij diens rol. Met een zot naast zich, leek de koning extra machtig. De nar kon hem mooi in die waan laten. Achter de schermen had hij mee invloed dan iedereen dacht.
Stel je voor: Grote machthebbers, kerk en koning, denken te heersen over het volk. Een volk dat blind de gevestigde orde volgt. Maar wie goed oplet weet wel beter.
Prijzen:
11e algemeen
2024 – Het Gastvrije Brabant in WOII
Gedicht: Danklied aan Nederland (1919)
Dichter: Karel van den Oever
Op 7 oktober 1914 begon de uittocht van ruim 1 miljoen Belgen uit vrees voor de Duitse terreur. Veel Belgen vluchtten richting Bergen op Zoom. Het stadje, dat toen 16.500 inwoners telde, kreeg in de eerste weken van de oorlog maar liefst 110.000 vluchtelingen te verwerken. Deze immense toestroom van mensen werd opgevangen in scholen, kerken en huizen vanwege het gebrek aan vluchtelingenkampen. De Bergenaren toonden in deze moeilijke tijd een ongekende mate van Brabantse gastvrijheid. De getoonde warmte en openheid werd door de Belgen met grote dankbaarheid ontvangen.
Prijzen:
11e algemeen
2023 – Het Ruimtereisje
Een uitvinding die oorspronkelijk voor totaal andere doeleinden was verworpen, bleek uiteindelijk onmisbaar te zijn voor de ruimtevaart. De Atlas-raket bracht de eerste Amerikanen in een baan om de aarde. Met honderden succesvolle lanceringen was de Atlas-raket een waar ‘eureka’-moment voor zijn uitvinder, Karel Jan Bossart.
Het ‘eureka’-moment van Karel had niet alleen een grote invloed op de Amerikaanse ruimtevaart, maar was ook een bron van inspiratie voor kinderen. Een nieuwe dimensie die rondom de aarde ligt, kwam ineens binnen handbereik. Kinderen konden nu fantaseren en dromen over missies en avonturen die voorheen onmogelijk waren. Dit werd verder versterkt toen er in de jaren 60 speeltuinen werden gebouwd met een ruimtevaartthema en de Atlas-raket als speeltoestel, om zo kinderen nog nieuwsgieriger en enthousiaster te maken. Met deze speeltuinen konden zij ook hun eigen ruimtereis maken.
Prijzen:
9e algemeen
Eervolle vermelding: Volwassen baby achter op de wagen
2022 – #LikeMe!
‘The Archduke Leopold Wilhelm in his Painting Gallery in Brussels’ – David Teniers (Antwerpen, 15 december 1610)
Leopold Wilhelm spendeerde enorme bedragen aan kunst. Leopold was nogal trots op zijn collectie. En deze moest natuurlijk getoond worden aan de buitenwereld. In de 17e eeuw was er geen beter kanaal om zich te uiten dan door zichzelf temidden van zijn collectie te laten vereeuwigen via een schilderij.
Maar wat nou als onze Leopold in de 21e eeuw had geleefd? Hoe zou hij zich dan uiten? Van pronken op schilderijen naar het pronken op social media. Hallo, mijn naam is Leopold… #LikeMe!
Prijzen:
11e algemeen
Eervolle vermelding: Man op de duikplank & klein jongetje als chauffeur
2019 – Gevlucht uit Kamp Vught, ontsnappen voor vrijheid
In de Tweede Wereldoorlog werden in de periode 1943 – 1944 in de bossen van Vught 32.000 mensen gevangengezet in dit Duitse concentratiekamp. Ze werden gedwongen om alles achter te laten. Ze verloren bezittingen, identiteit en hun vrijheid. Onder gruwelijke omstandigheden moesten zij werken en gehoorzamen, voor sommigen met de dood tot gevolg. Een aantal van hen wisten te ontsnappen.
Prijzen:
4e algemeen
1e artistiek/technisch
1e pers
1e publiek
2018 – Schijndel | Antonius Bolsius: Een ode aan de kaarsenmaker
Een 19e-eeuws Brabants onderwerp dat uitgroeide to een wereldbedrijf in kaarsen.
Rond 1870 startte Antonius Bolsius als wasbleker in de achtertuin aan de kluisstraat in het Brabantse Schijndel. Hij was meester in het procédé van het maken van witte kaarsen, groeide uit tot de hofleverancier van de paus en zijn witte kaarsen zijn nog steeds geliefd bij velen van ons in de huiskamers. Vandaag de dag produceert dit bedrijf nog steeds kaarsen. En met een omzet van 250 miljoen euro en een afzetmarkt in meer dan 50 landen mag het met trots een wereldwijde speler genoemd worden. Alleen daarom al verdient deze bekende Brabander uit Schijndel een podium binnen de Brabantsedag.
Prijzen:
12e algemeen
2017 – Het spookhuis: Er is geen ontkomen aan!
Iedereen is in zijn leven wel eens in het spookhuis geweest. De eerste spookhuizen in Brabant waren begin 1900 al niet meer weg te denken van de kermis. Het spookhuis geeft een adrenalinekick en eigen angsten worden onder ogen gezien. Angst als vermaak was geboren. Tegenwoordig heeft iedere kermis of attractiepark wel een bijzonder spookhuis. Koopt u ook een kaartje voor deze attractie?
Prijzen:
6e algemeen
3e artistiek/technisch
2016 – Opening ’t Halve zolenlijntje
1 november 1886: De Langstraatspoorlijn, in de volksmond ook wel ’t Halve zolenlijntje genoemd, was een spoorlijn van Lage Zwaluwe via Waalwijk naar ‘s-Hertogenbosch. Het spoortraject kreeg die benaming vanwege de vele stops en als verwijzing naar de lokale schoenindustrie. Natuurlijk was dit ook ironisch bedoeld voor de inwoners van deze streek die hier in werkzaam waren. Daarnaast was de spoorlijn uitgevoerd als enkelspoorverbinding, terwijl de gehele infrastructuur bekend was op een dubbelspoorverbinding.
Zoals zo vaak hebben nieuwe ontwikkelingen een economische achtergrond. Om de handel en nijverheid in de Langstraat een nieuwe impuls te geven, werd op 1 november 1886 ’t Halve zolenlijntje feestelijk geopend.
Ietskes Schif heeft gekozen voor een impressionistische presentatie die past bij het tijdsbeeld en tijdstip van de opening.
Prijzen:
2e algemeen
1e spel
2e thema/historie
Eervolle vermelding: fanfare/tamboer maître
2015 – De hinderlaag van Ambiorix
Een vroege morgen in het jaar 54 voor Christus, diep in het land van de Eburonen, het huidige België. Er hangt spanning in de lucht. De Romeinse legioenen van Julius Caesar hebben hun kamp verlaten, op de vlucht voor een gezamenlijke opstand van Gallische en Romeinse stammen. Ambiorix, koning van de Eburonen, heeft hen een veilige doortocht beloofd door het gebied. Ambiorix bedenkt een list! Laat Ambiorix de Romeinen in de val lopen???
Prijzen:
8e algemeen
Eervolle vermelding: jongetje op foto bij standbeeld Ambiorix
2014 – Rioolaanleg te Eindhoven, tevens werkverschaffing
B. en W. van Eindhoven doen aan den Raad een voorstel tot het leggen van een hoofdriool in den Nieuwe Dijk en een gedeelte van den Eckartscheweg. De kosten voor deze werken worden in totaal begroot op f. 126.000: met normaal rioolf. 62.500. Het is de bedoeling de werken in eigen beheer te doen uitvoeren, daar B. en W. hierdoor in de gelegenheid zullen zijn, om zeventig à tachtig arbeiders gedurende een half jaar werk te verschaffen.
Prijzen:
8e algemeen
2013 – Italianen bankieren in ‘s-Hertogenbosch
Paus Martinus IV vaardigt in 1282 een decreet uit waarin de Lombarden toestemming geeft hun fortuin tev vergaren in het buitenland. Omstreeks 1300 vertrekken de broers Jan, Manfred, Simon en Peter Mirrabello vanuit Lombardije richting Vlaanderen en Brabant. Het verschaffen van pandleningen brengt hen in contact met edelen en vorsten, waaronder Hertog Jan III van Brabant. Deze is zeer onder de indruk van hun vakmanschap en hij stelt Simon aan als Rentmeester van Den Bosch. In deze stad beschikt Simon nu over de exclusieve rechten van het uitlenen van geld. En dus ook van het bepalen van de te heffen rentes. Rentes van wel 40 tot 80% zijn in die tijd geen uitzondering. Met de intrede van deze zogenaamde woekerrentes is het ontstaan van het bankwezen in zijn meest prille vorm een feit.
Prijzen:
7e algemeen
Eervolle vermelding: man met hond
2012 – Koorbanken Sint-Lambertuskerk – Wouw
Pastoor Wolters smeekt de Duitsers de Sint-Lambertuskerk niet op te blazen. Tevergeefs. Ze negeren zijn pleidooi en pakken ook zijn fiets af.
Desperaat haast hij zich door de straten van Wouw, alwaar hij een aantal dorpelingen benadert. Hij uit zijn vrees dat de koorbanken vernietigd zullen worden. Dit meesterwerk kennen ze allemaal; tijdens kerkdiensten kan niemand zijn ogen afhouden van het prachtige houtsnijwerk. Gezamenlijk zetten ze een reddingsactie op touw.
De dappere beeldenredders betreden de belaagde kerk, hun leven riskerend voor een meesterwerk. Met enorme inspanning beginnen zij de koorbanken te verplaatsen. Buiten beveelt de Duitse generaal de explosieven te ontsteken.
Prijzen:
9e algemeen
2e thema/historie
2e publiek
2011 – De Vliegende Hollander ontvreemdt zielen
Bij mist komst het ghevreeschde spookship tot leeven,
Ende staet elke zeeman van angst ende schrick te beeven.
Want zit den Vlieghende Hollanderhen op de hielen
Ontvreemdt het ghegarandeerd hunne verdoemde zielen
Prijzen:
1e algemeen
1e pers
2e publiek
2010 – George Pals leven in beeld
Zegt de naam George Pal u iets? Vanaf 1934 creëerde hij revolutionaire poppenanimaties vanuit zijn studio in Eindhoven. In 1939 verhuisde hij naar Hollywood. Zijn werk leverde hem uiteindelijk 6 Oscars op en zijn naam werd voor eeuwig vastgelegd op de Walk of Fame. Dit maakt hem de meest invloedrijke filmmaker die verbonden is met de Brabantse geschiedenis. Toch kennen weinig mensen zijn naam. Ietskes Schif brengt met deze ode het leven van George Pal in beeld.
Prijzen:
4e algemeen
2e spel
2e artistiek/technisch
2009 – De wereldpremière
Théâtre Royal de la Monnaie Bruxelles
Brussel, 29 augustus 1890
Waarde collega’s,
We willen jullie allen hartelijk bedanken voor jullie inzet van de afgelopen maanden. Morgen tijdens de wereldpremière van de opera Salammbo, zullen wij de voorstelling der eeuwen geven! Vergeet vooral niet de maskers op te zetten. Denk eraan: Alle ogen zijn op jullie gericht!
Hoogachtend,
Oscar Stoumon en Édouard-Fortuné Calabresi Les directeurs du Théâtre de la Monnaie
Prijzen:
4e algemeen
1e spel
2007 – Van ridders, poorters en gezellen
Eeuwenlang heeft de adel het alleenrecht gehad op heermaatschappij en zeggenschap. Rond het jaar 1000 vindt er een kentering plaats waarbij de macht van de adel langzaam maar zeker afbrokkelt en verschuft naar de in opkomst zijnde gilden, patriciërs en gegoede burgerij. Dit proces, dat loopt tot het jaar 1475, wordt beïnvloed doordat de gilden de mogelijkheid krijgen om privileges te kopen van de adel. Hierdoor verandert het dagelijkse leven in de steden kerk. Vriendenkring Ietskes Schif vindt in dit levende schaakspel de inspiratie om de opkomst van de gilden, patriciërs en gegoede burgerij en deze verschuiving van de macht uit te beelden.
Prijzen:
15e algemeen
2006 – Turfschip van Breda
De list Turfschip van Breda behoort tot de bekendste voorvallen uit de Tachtigjarige Oorlog. Inspiratie was Het Paard van Troje. In dit houten paard zaten soldaten. Het werd binnengehaald en Troje werd veroverd.
Sinds 1581 was Breda bezet door de Spanjaarden. Een Schipper benaderde stadhouder Maurits met een voorstel om de stad in te nemen. De schipper leverde turf aan het kasteel, waar de bezettingsmacht gelegerd was. Zijn schip werd niet meer onderzocht. Hij zou daarom makkelijk een compagnie soldaten kunnen binnensmokkelen.
Op 25-02-1590 middernacht, verlieten de zeventig manschappen het ruim. De bezetters van het kasteel waren talrijker, maar verder overrompeld door de aanval.
Prijzen:
10e algemeen
2005 – Een barre kruistocht
Het tijdperk 1150-1250 staat bekend om de vele kruistochten. Naast ridders, priesters, vorsten en bisschoppen trok ook het gewone volk mee. Er waren twee goede redenen om mee te lopen. Ten eerste deed men mee om een land of plaats te bevrijden. De tweede reden was, dat bij deelname alle schulden en zonden vergeten en vergeven werden. Ietskes Schif laat zo’n kruistocht zien in al zijn grootheid en drama en legt de nadruk op het individueel lijden tijdens de barre voettocht, in een extreem koude winter. Deze kruistocht vertrekt vanuit Brabant richting Constantinopel. Aanvoerder is Hendrik I van Brabant, oftewel ‘Hendrik de strijdvaardige’.
Prijzen:
7e algemeen
Overige: sponsorprijs
2004 – Sage van het Venn
In 1626 werd het kanaal bij Venlo gegraven. De opzichter, een man met rode baard en krom been, behandelt de werklieden onmenselijk. Zijn bijnaam is Hazepoot. De dagloner die in opstand kwam, werd gestraft. Men moest zwaar werken en stond dikwijls tot aan de knieën in modder er water. Zieken werden aan hun lot overgelaten. Het riep om wraak voor O.L. Heer. Daarom zweeft Hazepoot tot op de dag van vandaag met zijn brandende wagen door de lucht, voortgetrokken door vurige paarden. Hij wordt geschroeid en geblakerd tot hij zal hebben voldaan aan de Hemelse gerechtigheid. Zo blijft de wrede opzichter een waarschuwing voor alle schurken.
Prijzen:
9e algemeen
2e thema/historie
2003 – Honger naar Boeken, Dorst naar Kennis
Honger naar boeken en dorst naar kennis, maar genialiteit en gekte zitten dicht bij elkaar.
Prijzen:
12e algemeen
2002 – In je laatste hemd zitten geen zakken
God kijkt naar Elckerlijc (oud-Nederlands voor iedereen) en beklaagt zicht over de zondigheid. Hij stuurt de Dood, vergezeld door een draak, om lckerlijc te halen. Tevergeefs probeert Elckerlijc de Dood om te kopen. Wel mag hij een reisgenoot meenemen. Als zijn vrienden en familie hem laten vallen, klopt hij aan bij Tgoet (aardse bezittingen). Die peinst er ook niet over met hem mee te gaan. Hij verwijt Elckerlijc zijn liefde voor geld. Hij had zich tijdens zijn levn moeten bedenken dat Tgoed door God aan hem was geleend. Hij had het beter aan de armen kunnen geven, want ook in ZIJN laatste hemd zitten geen zakken!!!
Prijzen:
11e algemeen
11e pers
2001 – Dit haalt de voorpagina!
De krant is al een honderdtal jaren DE manier om snel informatie te vergaren. Hoe sneller de krant komt met het bericht, hoe interessanter het is voor de lezer. Stel, er is een enorme brand in een regionale brouwerij, zo rond 1920. Het Eindhovensch Dagblad stuurt verslaggevers naar de onheilsplek. Hun verslag wordt op de redactie verwerkt en in ijltempo op de persen gezet en vervolgens heet van de pers verspreid onder de mensen. Niets veroudert immers zo snel als nieuws.
Prijzen:
3e algemeen
2000 – Verdorvenheid trekt schijnheiligheid
Voor het schilderij ‘De Boommens’van Breughel lijkt Karel V model te staan: van buiten rein en vroom, van binnen rot en slecht. In naam van geloof en kerk zoekt de vraatzuchtige Karel naar macht en bouwt aan een wereldrijk. Hij straft opstandige steden met harde hand en vergaart macht door omkoperij. Tot in het verre Zuid-Amerika legt hij hele volkeren het katholieke geloof en daarmee ook zijn wil op. Alleen de Fransen blijven weerstand bieden en tarten hem op alle mogelijke manieren.
Prijzen:
9e algemeen
1999 – De Bataafse omwenteling
De komst van de Fransen, eind vorige eeuw, bracht radicale veranderingen in recht en rechtspraak. In Brabant werd voorheen recht gesproken door ‘Hollandse’ rechters, niet-katholiek, van goede komaf. De Fransen maakten daar direct een eind aan. Ze bouwden paleizen van justitie in Den Bosch en Breda, benoemden eigen rechters en hanteerden wetboeken. Om de weegschaal van Vrouwe Justitia in hun voordeel te laten doorslaan, werden alle middelen geoorloofd. Uiteindelijk waren het de Fransen die alles naar zich toe trokken en zo de basis leegde voor ons huidige rechtssysteem.
Prijzen:
–
1998 – Brabant gloeit en groeit
Eind vorige eeuw bestaat het leven rond Eindhoven vooral uit landbouw en wat veeteelt. Tot in 1891 ene Gerard Philips er Neerlands 5e gloeilampenfabriek opricht. Hij koopt een fabriekje en gebruikt de al aanwezige stoomketel om de nodige stroom op te wekken.
De productie stijgt pas goed als broer Anton, ondanks de moordende concurrentie, grote orders weet binnen te halen. Onder andere uit Rusland. Met haar sterk verbeterde gloeilamp verovert het bedrijf in sneltreinvaart de wereld en laat vanuit het Brabantse Eindhoven nieuw licht over de wereld schijnen.
Prijzen:
13e algemeen
1997 – De gedachtenkronkel van de schilder
Elk mens wordt rein geboren. Dat ziet Jeroen Bosch ook wel, als hij vanaf zijn toren, ver boven de werkelijkheid, neerkijkt op de doop. Een vroom en kuis leven leiden tot het paradijs, maar… het kwaad kijkt al over zijn schouder mee. Zijn fantasie vertelt hem, in wat voor wereld dat mensje terecht zal komen als hij zich overgeeft aan een zondig en losbandig leven.
De symbolen zijn voor zijn tijdgenoten duidelijk: aan een trechter op het hoofd herkent men de kwakzalver, en padden of uilen verraden kwade bedoelingen.
Prijzen:
12e algemeen
1996 – Lodewijk, een koning met mankementen
Keizer Napoleon stuurde zijn broer Lodewjik naar de Lage Landen om in zijn dienst koning te zijn. En hoewel hij dus eigenlijk een koning zonder macht was, beloofde hij aan steden en notabelen van alles wat hij nooit kon waarmaken, omdat Napoleon dat nooit goed zou vinden.
Zo zat hij op een keer in Antwerpen de stadsbestuurders blij te maken met loze beloften, toen er verderop in de haven een schip met munitie ontplofte. Lodewijk, zeer begaan met het lot van de gewone man, spoedde zich naar de plek des onheils en begaf zich onder het volk, zeer tot afgrijzen van de bestuurders.
Die raakten helemaal van slag, toen Lodewijk zomaar geld begon uit te delen aan de getroffenen. Omdat hij kreupel liep, en omdat hij veelvuldig met beloftes strooide, werd hij ook wel ‘een koning met mankementen’ genoemd.
Prijzen:
9e algemeen
1995 – De vrouw in het sprookje
Er was eens? Wie kent de sprookjes niet, verteld door moeder voor het slapen gaan. Een verhaal waarin vaak en vrouw de hoofdrol speelt en waarin een goede raad schuilt die in het betere leven verder nog wel eens van pas kan komen. Ietskes Schif beeldt hier het sprookje van Vrouw Holle uit, een sprookje waarin uitsluitend vrouwen een hoofdrol spelen. Het sprookje gaat over een weduwe en haar twee dochters, waarbij de goede karaktereigenschappen vertaald worden in ijver en de slechte in luiheid. Door een val in de put belanden beide dochters in een fantasiewereld. Ze worden te hulp geroepen door een boom vol appels die geplukt en een oven vol broden die er hoognodig uit gehaald moeten worden. D vlijtige dochter plukt de appels en haalt de broden uit de oven terwijl de luie dochter toekijkt. Daarna komen ze bij het huis van Vrouw Holle die hen vraagt om haar bed zo op te schudden dat de veren in het rond vliegen zodat het op aarde gaat sneeuwen. Na het schudden van de bedden kunnen de twee meisjes weer naar huis. Om weer op aarde terug te komen moeten ze door een poort waar ze voor hun werk beloond worden. Het sprookje van Vrouw Holle laat ons zien dat hulpvaardigheid beter beloond wordt dan luiheid. Een goede en wijze les verteld door een belangrijke vrouw in ieders leven: ons Moeder.
Prijzen:
15e algemeen
1994 – Was vroeger alles beter? Kom nou…
Zo rond 1900 toen de verschillen tussen rijk en arm nog enorm groot waren, had een arbeidersgezin het bepaald niet gemakkelijk om het hoofd boven water te houden.
In de textielindustrie bijvoorbeeld, waar toen nog veel mensen werk vonden, moesten lange dagen gemaakt worden voor een uiterst karig loon. Daarom stond er bij veel arbeiders thuis dikwijls een weefgetouw, zodat de vrouw door middel van thuiswerk nog iets extra’s kon bijverdienen. dit extra centje was vaak broodnodig, want manlief liet nog al eens een deel van zijn loon in het café achter.
In opstand komen tegen de werkgever was er helemaal niet bij, kortom men was maar al te dikwijls totaal overgeleverd aan de macht en willekeur van de werkgever. Hij besliste uiteindelijk over werken en dus te eten hebben of geen werk hebben met als gevolg honger lijden.
De blauwververij, die Vriendenkring Ietskes Schif U laat zien is een voorbeeld uit de textielindustrie waar aan de ene kant van de arbeider stond die voor weinig geld vuil, zwaar en eentonig werk moest doen en lange dagen moest maken en aan de andere kant de directeur-fabrikant, die veelal in grote luxe leefde en wiens macht onaantastbaar leek. Vroeger alles beter? Kom nou… ’t was te…
Prijzen:
9e algemeen
Eervolle vermelding: Dronkelap